Ο ΑΜΑΖΟΝΙΟΣ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΖΕΤΑΙ:
Ο ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ ΤΗΣ ΧΡΥΣΟΘΗΡΙΑΣ ΦΤΑΝΕΙ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ ΒΟΛΙΒΙΑΣ
Έρευνες αποκαλύπτουν υψηλή έκθεση σε υδράργυρο στις κοινότητες των ποταμών Beni και Madre de Dios – στο στόχαστρο έμβρυα, παιδιά και γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας
Ρεπορτάζ: Hellenic Media Group
ΒΟΛΙΒΙΑ – ΑΜΑΖΟΝΙΑ
Στις όχθες των μεγάλων ποταμών της βολιβιανής Αμαζονίας, το νερό που για γενιές αποτελούσε πηγή ζωής μετατρέπεται σε φορέα μιας αόρατης απειλής.
Η ανεξέλεγκτη και παράνομη εξόρυξη χρυσού έχει δημιουργήσει μια σοβαρή περιβαλλοντική και υγειονομική κρίση, με τον υδράργυρο να περνά από τις εξορυκτικές δραστηριότητες στα ποτάμια, στα ψάρια και τελικά στον ανθρώπινο οργανισμό.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι κοινότητες που ζουν γύρω από τις λεκάνες των ποταμών Beni και Madre de Dios, όπου πολλές οικογένειες εξαρτώνται καθημερινά από την αλιεία.
Από την εξόρυξη χρυσού στο πιάτο
Ο υδράργυρος χρησιμοποιείται στην εξόρυξη χρυσού για να δημιουργηθεί αμάλγαμα με το πολύτιμο μέταλλο. Όταν το αμάλγαμα θερμαίνεται, ο υδράργυρος απελευθερώνεται στο περιβάλλον.
Στα υδάτινα οικοσυστήματα μπορεί να μετατραπεί σε μεθυλυδράργυρο και να συσσωρευτεί στους οργανισμούς, ιδιαίτερα στα ψάρια.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίζει τον υδράργυρο σημαντικό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και επισημαίνει ότι η έκθεση στο μεθυλυδράργυρο μπορεί να επηρεάσει ιδιαίτερα την ανάπτυξη του παιδιού κατά την εμβρυϊκή ζωή και τα πρώτα χρόνια μετά τη γέννηση.
Οι γυναίκες και τα αγέννητα παιδιά στο επίκεντρο
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η ρύπανση δεν σταματά στους ανθρώπους που εργάζονται στα ορυχεία.
Ο υδράργυρος μπορεί να περάσει στην τροφική αλυσίδα και, όταν μια γυναίκα καταναλώνει μολυσμένα ψάρια, η έκθεση μπορεί να μεταφερθεί και στο έμβρυο.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και ο Παναμερικανικός Οργανισμός Υγείας έχουν επισημάνει ότι ο υδράργυρος στο αίμα της μητέρας μπορεί να περάσει μέσω του πλακούντα στο αναπτυσσόμενο έμβρυο, καθιστώντας την εγκυμοσύνη μία από τις πιο ευαίσθητες περιόδους έκθεσης.
Η Βολιβία έχει επίσης εκδώσει ειδική τεχνική οδηγία για την πρόληψη και αντιμετώπιση της δηλητηρίασης από υδράργυρο, αναγνωρίζοντας ως ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες τις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, τις εγκύους, τα έμβρυα και τα παιδιά.
Εννέα στις δέκα γυναίκες πάνω από τα όρια
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν το 2026 από έρευνα του Πανεπιστημίου Mayor de San Andrés.
Η έρευνα σε κοινότητες των λεκανών Beni και Madre de Dios κατέγραψε παρουσία υδραργύρου στα ψάρια που καταναλώνονται καθημερινά, αλλά και ενδείξεις επιβάρυνσης στον ανθρώπινο οργανισμό.
Παράλληλα, ανάλυση προηγούμενων επιστημονικών μελετών που δημοσιεύθηκε το 2026 ανέφερε ότι σε δείγμα 119 γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας από κοινότητες κοντά στις λεκάνες Beni, Mamoré και Madre de Dios, περίπου 9 στις 10 είχαν συγκεντρώσεις υδραργύρου πάνω από τα επίπεδα που θεωρούνται ασφαλή.
Ο ποταμός Madre de Dios στο επίκεντρο
Τον Απρίλιο του 2026, τεχνική έκθεση που συνδέθηκε με επιτόπια επιθεώρηση του Βολιβιανού Tribunal Agroambiental προειδοποίησε για σοβαρές και συσσωρευτικές επιπτώσεις από την αλλουβιακή εξόρυξη χρυσού στον ποταμό Madre de Dios.
Η επιθεώρηση εντόπισε, μεταξύ άλλων, 25 πλωτές εξορυκτικές εγκαταστάσεις σε συγκεκριμένο τμήμα του ποταμού και κατέγραψε συστηματική χρήση υδραργύρου για την εξαγωγή χρυσού.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι ο υδράργυρος μπορεί να μετατραπεί σε μεθυλυδράργυρο, να συσσωρευτεί στα ψάρια και να δημιουργήσει σημαντικό κίνδυνο για τις παραποτάμιες κοινότητες, ιδιαίτερα για παιδιά και εγκύους.
Δεν είναι μόνο περιβαλλοντική κρίση
Το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο από τη ρύπανση ενός ποταμού.
Οι κάτοικοι πολλών κοινοτήτων εξαρτώνται από το ίδιο οικοσύστημα για νερό, τροφή και εισόδημα. Όταν το ψάρι αποτελεί βασική πηγή πρωτεΐνης, η αποφυγή των μολυσμένων ψαριών δεν είναι πάντα μια απλή επιλογή.
Νέα δημοσιογραφική έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 χαρτογράφησε περισσότερες από 160 κοινότητες στη λεκάνη του Beni που είτε αντιμετωπίζουν ήδη πρόβλημα είτε θεωρούνται σε υψηλό κίνδυνο έκθεσης στον υδράργυρο.
Τι συμβαίνει στα παιδιά;
Η επιστημονική εικόνα είναι ξεκάθαρη ως προς έναν βασικό κίνδυνο: η έκθεση στον υδράργυρο κατά την ανάπτυξη μπορεί να προκαλέσει σοβαρές νευρολογικές και αναπτυξιακές επιπτώσεις.
Μεταξύ των επιπτώσεων που έχουν συνδεθεί με την έκθεση περιλαμβάνονται διαταραχές της νευρολογικής ανάπτυξης, προβλήματα μνήμης και γνωστικών λειτουργιών, καθώς και κινητικές διαταραχές.
Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι δεν μπορεί κάθε συγγενής ανωμαλία ενός παιδιού να αποδοθεί αυτόματα στον υδράργυρο.
Αυτό είναι κρίσιμο για την ενημέρωση του κοινού.
Υπάρχουν αναφορές για παιδιά με σοβαρά προβλήματα υγείας σε περιοχές εξόρυξης χρυσού σε διάφορες χώρες του κόσμου, όμως η απόδειξη μιας άμεσης αιτιώδους σχέσης ανάμεσα στον υδράργυρο και σε συγκεκριμένες συγγενείς δυσπλασίες απαιτεί ειδικές επιδημιολογικές και γενετικές έρευνες.
Μια κρίση που δεν γνωρίζει σύνορα
Ο Madre de Dios δεν είναι ένα απομονωμένο πρόβλημα.
Οι λεκάνες των ποταμών της Αμαζονίας συνδέονται μεταξύ τους και ο υδράργυρος μπορεί να μεταφερθεί μέσω του νερού, των ψαριών και των ανθρώπινων διατροφικών δικτύων.
Η μεγάλη δημοσιογραφική έρευνα του 2026 για τους ποταμούς Madre de Dios, Beni και Madeira κατέγραψε εκατοντάδες κοινότητες σε Βολιβία, Περού και Βραζιλία που αντιμετωπίζουν έκθεση ή κίνδυνο έκθεσης στον υδράργυρο.
Η χρυσοθηρία αφήνει πίσω της έναν τοξικό λογαριασμό
Η Βολιβία έχει επικυρώσει τη Σύμβαση της Μιναμάτα για τον Υδράργυρο, το διεθνές πλαίσιο που αποσκοπεί στον περιορισμό της χρήσης και των εκπομπών υδραργύρου.
Παράλληλα, η χώρα έχει αναγνωρίσει επίσημα την ανάγκη αντιμετώπισης των επιπτώσεων του υδραργύρου στη δημόσια υγεία και έχει θεσπίσει μέτρα για την πρόληψη και αντιμετώπιση της δηλητηρίασης.
Για τις κοινότητες της Βολιβίας, η απάντηση δεν είναι θεωρητική.
Είναι καθημερινότητα.
Και για τα παιδιά που μεγαλώνουν δίπλα στους μολυσμένους ποταμούς, το πραγματικό κόστος της χρυσοθηρίας μπορεί να μην εμφανιστεί μόνο σήμερα, αλλά να ακολουθήσει ολόκληρη την επόμενη γενιά.
Hellenic Media Group
International Media & Journalism Network