Η πρόσφατη είδηση από την Κύπρο, όπου στο πλαίσιο συντονισμένης παγκύπριας επιχείρησης της Αστυνομίας εντοπίστηκαν έξι άτομα να εκτελούν παράνομα καθήκοντα φύλακα ασφαλείας και καταγγέλθηκαν οι αντίστοιχες εταιρείες, φέρνει ξανά στο προσκήνιο μια διαχρονική παθογένεια του κλάδου.
Η Κύπρος θεωρείται —και σε μεγάλο βαθμό είναι— ένα κράτος με αυστηρότερο ελεγκτικό μηχανισμό και πιο οργανωμένες υποδομές σε σύγκριση με τις γνωστές στρεβλώσεις της ελληνικής αγοράς. Κι όμως, το περιστατικό αυτό αποδεικνύει ότι οι παρανομίες, η αδήλωτη εργασία και η καταστρατήγηση της νομιμότητας δεν γνωρίζουν σύνορα. Εμφανίζονται οπουδήποτε το θεσμικό πλαίσιο αφήνει χαραμάδες εκμετάλλευσης.
Ωστόσο, αν θέλουμε να μιλήσουμε με όρους ουσιαστικής εξυγίανσης, η απλή καταγγελία των συμπτωμάτων δεν αρκεί. Το πρόβλημα δεν λύνεται μόνο με περιστασιακούς ελέγχους· λύνεται όταν χτυπηθεί η ρίζα του: το περιβάλλον ίδρυσης και λειτουργίας των Ιδιωτικών Επιχειρήσεων Παροχής Υπηρεσιών Ασφαλείας (ΙΕΠΥΑ).
Η ρίζα του προβλήματος: Πώς ιδρύεται σήμερα μια εταιρεία Security;
Σήμερα, η διαμόρφωση του πλαισίου επιτρέπει σε σχεδόν οποιονδήποτε να ιδρύσει μια εταιρεία παροχής υπηρεσιών ασφαλείας, αρκεί η καταβολή ενός παραβόλου και η διεκπεραίωση τυπικών γραφειοκρατικών διαδικασιών.
Αυτή η ευκολία δημιουργεί μια σειρά από δομικές παθογένειες:
Εμφάνιση «αχυρανθρώπων»: Επιτήδειοι ή πρόσωπα χωρίς καμία γνώση και σχέση με αντικείμενα ασφαλείας ανοίγουν εταιρείες, λειτουργούν ευκαιριακά, συμπιέζουν τις τιμές μέσω αδήλωτης εργασίας, και όταν συσσωρευτούν χρέη ή παραβάσεις, «κλείνουν» το ΑΦΜ για να ανοίξουν μια νέα εταιρεία με άλλο όνομα.
Αθέμιτος ανταγωνισμός (Dumping): Οι εταιρείες αυτές υποτιμολογούν τις υπηρεσίες τους στους διαγωνισμούς, εκτοπίζοντας τις σοβαρές και συνεπείς επιχειρήσεις του κλάδου που τηρούν τις υποχρεώσεις τους προς τους εργαζόμενους και το κράτος.
Έκθεση των εργαζομένων: Ο φύλακας που εργάζεται σε τέτοια σχήματα βρίσκεται διαρκώς έκθετος: αδήλωτος, χωρίς υγειονομική κάλυψη σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος και με τον κίνδυνο ποινικών και διοικητικών κυρώσεων αν βρεθεί σε έλεγχο χωρίς νόμιμη άδεια.
Η ουσιαστική πρόταση εξυγίανσης: Θεσμικό «φίλτρο» στην ίδρυση εταιρειών
Όλα τα άλλα μέτρα είναι «να 'χαμε να λέγαμε», αν δεν αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αδειοδοτείται μια επιχειρηματική μονάδα στον τομέα της ασφάλειας. Η πρόταση για την πραγματική θωράκιση του κλάδου είναι συγκεκριμένη, ρεαλιστική και αποτελεσματική:
Υποχρεωτικός Πιστοποιημένος Υπεύθυνος: Για να εγκριθεί η άδεια λειτουργίας οποιασδήποτε νέας εταιρείας Security, θα πρέπει υποχρεωτικά ο ιδιοκτήτης ή ο οριζόμενος νόμιμος εκπρόσωπος/διαχειριστής που βάζει την υπογραφή του, να διαθέτει συγκεκριμένα επαγγελματικά προσόντα.
Απαιτούμενα προσόντα εκπροσώπου:
Να είναι απόφοιτος ΣΑΕΚ - ΙΕΚ της ειδικότητας «Στέλεχος Ασφάλειας Προσώπων και Υποδομών» ή «Στέλεχος Υπηρεσιών Ασφαλείας».
Να είναι κάτοχος άδειας εργασίας προσωπικού ασφαλείας Κατηγορίας Α’.
Σεβασμός στην επιχειρηματικότητα, αλλά με κανόνες: Μέσω αυτής της ρύθμισης δεν περιορίζεται το δικαίωμα κάποιου να επενδύσει στον κλάδο. Όποιος επιχειρηματίας επιθυμεί να ανοίξει εταιρεία μπορεί να το πράξει, υπό την προϋπόθεση ότι η επιχειρησιακή ευθύνη φέρεται από έναν πιστοποιημένο επαγγελματία που γνωρίζει το αντικείμενο.
Εφαρμογή στις νέες εταιρείες και ρήτρα επαναγοράς: Το μέτρο θα ισχύει για κάθε νέα αίτηση ίδρυσης. Οι υφιστάμενες εταιρείες διατηρούν το καθεστώς τους, όμως, αν για οποιονδήποτε λόγο μια εταιρεία αναστείλει τη λειτουργία της, διαγράψει το ΑΦΜ της ή απωλέσει την άδειά της, η επανίδρυση ή η δημιουργία νέου εταιρικού σχήματος θα υπάγεται υποχρεωτικά στο νέο αυστηρό πλαίσιο.
Ένας πιστοποιημένος επαγγελματίας, κάτοχος άδειας Κατηγορίας Α’, διαθέτει καθαρό ποινικό μητρώο, γνωρίζει τη νομοθεσία, αντιλαμβάνεται την επικινδυνότητα του επαγγέλματος και φέρει την προσωπική και νομική ευθύνη των πράξεών του. Με αυτόν τον τρόπο εξαφανίζονται οι «αχυράνθρωποι» και διασφαλίζεται ότι στην αγορά παραμένουν μόνο υπεύθυνοι φορείς.
Οδηγίες προς τους εργαζόμενους: Η στάση μας και τα Σωματεία
Απέναντι σε αυτό το τοπίο, οι εργαζόμενοι στον κλάδο της ιδιωτικής ασφάλειας οφείλουν να προστατεύσουν το μέλλον και την επαγγελματική τους υπόσταση:
Άρνηση εργασίας χωρίς νόμιμη κάλυψη: Η αποδοχή εργασίας χωρίς ισχύουσα άδεια ή χωρίς επίσημη δήλωση στο σύστημα ΕΡΓΑΝΗ μεταφέρει όλη την ευθύνη στον ίδιο τον φύλακα. Σε περίπτωση ατυχήματος ή ελέγχου, οι συνέπειες είναι ατομικές και βαρύτατες.
Διατήρηση της άδειας σε ισχύ: Η άδεια εργασίας είναι η επαγγελματική ταυτότητα του Security Officer. Η διατήρηση και η έγκαιρη ανανέωσή της αποτελεί το πρώτο βήμα επαγγελματισμού.
Συσπείρωση στα Πρωτοβάθμια Σωματεία: Η αντιμετώπιση της εργοδοτικής αυθαιρεσίας και η διεκδίκηση θεσμικών αλλαγών δεν μπορούν να γίνουν ατομικά. Η ενεργός συμμετοχή στα πρωτοβάθμια επαγγελματικά σωματεία είναι το μοναδικό εργαλείο για την περιφρούρηση των συλλογικών συμβάσεων, τη διασφάλιση συνθηκών υγιεινής και ασφάλειας και την πίεση προς την πολιτεία για την αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου.
Η εξυγίανση της Ιδιωτικής Ασφάλειας δεν είναι απλώς μια συνδικαλιστική διεκδίκηση. Είναι ζήτημα δημόσιας ασφάλειας, επαγγελματικής αξιοπρέπειας και προστασίας της ανθρώπινης ζωής.
*Ο Γρηγόριος Γιαννούτσος είναι Αναλυτής Θεμάτων Ασφαλείας, Υπεύθυνος Τύπου & Εκπαίδευσης του Πανελλήνιου Σωματείου Ασφάλειας Προσώπων Υποδομών Χρηματαποστολών «ΟΔΥΣΣΕΑΣ» και μέλος της Ε.ΔΗ.ΠΗ.Τ. Μακεδονίας – Θράκης (Email: Grgiannoutsos@gmail.com).