Στην πραγματικότητα, η ιστορία του Linux δεν είναι απλώς η ιστορία ενός λειτουργικού συστήματος. Είναι ίσως το πιο επιτυχημένο παράδειγμα στην ιστορία της επιστήμης και της μηχανικής όπου χιλιάδες άνθρωποι, οι περισσότεροι χωρίς να πληρώνονται στην αρχή, συνεργάστηκαν για να δημιουργήσουν κάτι που σήμερα αποτελεί τη βάση του ψηφιακού κόσμου.
Η αρχή: ένας φοιτητής στη Φινλανδία (1991)
Το 1991, ένας 21χρονος φοιτητής
πληροφορικής, ο Linus Torvalds, ήθελε απλώς να μάθει καλύτερα πώς λειτουργούν
τα λειτουργικά συστήματα.
Εκείνη την εποχή υπήρχαν δύο βασικές επιλογές: το Microsoft Windows, που ήταν
κλειστό και εμπορικό και το UNIX, το οποίο χρησιμοποιούσαν πανεπιστήμια και
εταιρείες αλλά ήταν εξαιρετικά ακριβό.
Υπήρχε και το MINIX, ένα μικρό εκπαιδευτικό σύστημα που είχε γράψει ο Andrew S.
Tanenbaum, αλλά είχε αρκετούς περιορισμούς.
Ο Torvalds αποφάσισε να γράψει τον δικό του πυρήνα (kernel), απλώς ως προσωπικό
χόμπι.
Στις 25 Αυγούστου 1991 έστειλε ένα ιστορικό μήνυμα σε μια ομάδα συζητήσεων:
"I'm doing a (free) operating system (just a
hobby, won't be big and professional like GNU)..."
Η ειρωνεία είναι ότι ακριβώς αυτό το
"δεν θα γίνει ποτέ μεγάλο" έγινε ίσως το σημαντικότερο λογισμικό του
σύγχρονου κόσμου.
Το κομμάτι που έλειπε
Εδώ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια.
Από το 1983 ο Richard Stallman είχε ξεκινήσει το GNU Project.
Η ιδέα του ήταν να δημιουργηθεί ένα εντελώς ελεύθερο λειτουργικό σύστημα.
Το GNU είχε ήδη φτιάξει compiler, shell, editor, βιβλιοθήκες, εργαλεία
ανάπτυξης
Αυτό που του έλειπε ήταν ένας λειτουργικός kernel. Ο kernel του GNU, ο GNU
Hurd, καθυστερούσε για χρόνια. Όταν εμφανίστηκε ο kernel του Torvalds, τα δύο
κομμάτια "κούμπωσαν".
Γι' αυτό πολλοί αποκαλούν το λειτουργικό GNU/Linux.
Το πιο απίστευτο στοιχείο: οι εθελοντές
Εδώ αρχίζει το πραγματικό θαύμα.
Ο Torvalds δημοσίευσε τον κώδικά του.
Δεν είπε:
"Αυτό είναι δικό μου."
Είπε:
"Πάρτε τον, διορθώστε τον, βελτιώστε
τον."
Αυτό άλλαξε τα πάντα.
Άνθρωποι από πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, εταιρείες, φοιτητές,
προγραμματιστές που δούλευαν τα βράδια μετά τη δουλειά άρχισαν να στέλνουν
διορθώσεις.
Στην αρχή ήταν λίγες.Μετά δεκάδες. Μετά εκατοντάδες. Μετά χιλιάδες.
Σήμερα έχουν συμβάλει δεκάδες χιλιάδες προγραμματιστές από σχεδόν κάθε χώρα του
κόσμου.
Γιατί λειτούργησε;
Υπάρχει ένας πολύ απλός λόγος.
Αν κάποιος εντόπιζε ένα πρόβλημα, δεν περίμενε μια εταιρεία να το διορθώσει.Το
διόρθωνε ο ίδιος. Αν χρειαζόταν μια νέα δυνατότητα; Την έγραφε. Αν μια εταιρεία
ήθελε καλύτερη υποστήριξη για τους επεξεργαστές της; Έστελνε τον κώδικα πίσω
στο Linux ώστε να ωφεληθούν όλοι.
Έτσι δημιουργήθηκε ένας τεράστιος θετικός κύκλος. Όσο περισσότεροι το
χρησιμοποιούσαν, τόσο περισσότερο βελτιωνόταν. Και όσο περισσότερο βελτιωνόταν,
τόσο περισσότεροι το χρησιμοποιούσαν.
Το Internet αλλάζει τα πάντα
Τη δεκαετία του 1990 το Internet άρχισε
να εξαπλώνεται.
Το Linux ήταν ιδανικό για servers γιατί ήταν σταθερό, δωρεάν, αξιόπιστο,
μπορούσε να προσαρμοστεί σε κάθε ανάγκη.
Οι πρώτοι web servers άρχισαν να βασίζονται στο Linux. Το ίδιο και οι υπηρεσίες
email όπως και οι βάσεις δεδομένων.
Έτσι, ενώ ο μέσος χρήστης έβλεπε κυρίως Windows στον προσωπικό του υπολογιστή,
μεγάλο μέρος του Internet λειτουργούσε ήδη πάνω σε Linux.
Οι εταιρείες που κάποτε το πολεμούσαν
Στην αρχή πολλές εταιρείες το
αντιμετώπιζαν ως απειλή.
Η Microsoft ήταν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000
θεωρούσε το Linux βασικό ανταγωνιστή. Με τα χρόνια όμως έγινε σαφές ότι το
Linux είχε γίνει απαραίτητο.
Σήμερα ακόμη και η Microsoft συνεισφέρει στον kernel και χρησιμοποιεί Linux
εκτεταμένα στις υπηρεσίες της.
Το ίδιο κάνουν σχεδόν όλοι οι μεγάλοι τεχνολογικοί οργανισμοί.
Η έκρηξη των smartphones
Το 2008 εμφανίστηκε το Android.
Η βάση του; Ο Linux kernel.
Ξαφνικά δισεκατομμύρια άνθρωποι άρχισαν να χρησιμοποιούν Linux χωρίς καν να το
γνωρίζουν.
Το cloud
Στη συνέχεια ήρθε το cloud.
Υπηρεσίες όπως αναζήτηση, streaming, τεχνητή νοημοσύνη, social media,
ηλεκτρονικό εμπόριο χρειάζονταν εκατοντάδες χιλιάδες servers.
Το Linux αποδείχθηκε ιδανικό. Σήμερα οι περισσότερες υποδομές cloud βασίζονται
σε Linux.
Οι υπερυπολογιστές
Ένα ακόμη εντυπωσιακό στοιχείο.
Σχεδόν όλοι οι ισχυρότεροι υπερυπολογιστές του κόσμου χρησιμοποιούν Linux.
Ο λόγος είναι ότι μπορεί να προσαρμοστεί ακριβώς στις ανάγκες κάθε συστήματος
και να αξιοποιήσει στο έπακρο το διαθέσιμο υλικό.
Οι μικρές συσκευές
Το Linux δεν βρίσκεται μόνο σε servers.
Βρίσκεται σχεδόν παντού, όπως σε routers, τηλεοράσεις, αυτοκίνητα, drones,
βιομηχανικά μηχανήματα, δορυφόρους, έξυπνες συσκευές, ρολόγια, κάμερες, ιατρικό
εξοπλισμό
Πολλές φορές ο χρήστης δεν το μαθαίνει ποτέ.
Γιατί οι εθελοντές ήταν τόσο σημαντικοί;
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό μάθημα.
Κανένα κράτος δεν θα μπορούσε εύκολα να χρηματοδοτήσει μια τόσο μεγάλη
προσπάθεια από την αρχή.
Καμία εταιρεία δεν θα επένδυε δισεκατομμύρια σε κάτι που θα ήταν δωρεάν για
όλους.
Οι εθελοντές όμως είχαν διαφορετικά κίνητρα: Ήθελαν να μάθουν, ήθελαν να λύσουν
ένα πρόβλημα, ήθελαν να συνεισφέρουν, ήθελαν να αποκτήσουν εμπειρία, ήθελαν να
αφήσουν το αποτύπωμά τους.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι χιλιάδες μικρές βελτιώσεις, από χιλιάδες ανθρώπους,
δημιούργησαν κάτι τεράστιο.
Αργότερα μπήκαν δυναμικά και οι εταιρείες, οι οποίες χρηματοδότησαν
προγραμματιστές για να εργάζονται πλήρως πάνω στο Linux. Όμως η κουλτούρα της
ανοιχτής συνεργασίας είχε ήδη εδραιωθεί.
Χωρίς Linux θα ήταν διαφορετικός ο κόσμος;
Δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία θα είχε
σταματήσει να εξελίσσεται. Άλλα λειτουργικά συστήματα, όπως το UNIX ή τα
συστήματα της Microsoft, πιθανότατα θα κάλυπταν μέρος του κενού. Ωστόσο, είναι
πολύ πιθανό ότι η εξέλιξη θα ήταν πιο αργή, ακριβή και λιγότερο ανοιχτή.
Χωρίς το Linux πιθανότατα οι περισσότερες
υπηρεσίες cloud θα είχαν αναπτυχθεί διαφορετικά και με μεγαλύτερο κόστος, το
Android ίσως να μην είχε υπάρξει με τη μορφή που το γνωρίζουμε, η διάδοση του
ανοιχτού λογισμικού θα ήταν πολύ πιο περιορισμένη, οι startups θα δυσκολεύονταν
περισσότερο να ξεκινήσουν, αφού θα έπρεπε να πληρώνουν ακριβές άδειες
λογισμικού, η έρευνα, η επιστήμη και η τεχνητή νοημοσύνη θα είχαν λιγότερες
κοινές, ελεύθερα διαθέσιμες υποδομές.
Ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα
Το Linux δεν είναι μόνο ένα εξαιρετικό
λειτουργικό σύστημα. Απέδειξε ότι άνθρωποι από όλο τον κόσμο μπορούν να
συνεργαστούν, χωρίς να ανήκουν στην ίδια εταιρεία ή χώρα, για να δημιουργήσουν
μια υποδομή που χρησιμοποιείται καθημερινά από δισεκατομμύρια ανθρώπους.
Είναι ένα από τα πιο ισχυρά παραδείγματα
ότι η γνώση που μοιράζεται και βελτιώνεται συλλογικά μπορεί να αποκτήσει
παγκόσμιο αντίκτυπο. Σήμερα, είτε ανοίγεις μια ιστοσελίδα, είτε χρησιμοποιείς
ένα κινητό Android, είτε βλέπεις μια ταινία μέσω streaming, είτε αξιοποιείς
υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης, είναι πολύ πιθανό κάποια κρίσιμη υποδομή της
εμπειρίας σου να βασίζεται, άμεσα ή έμμεσα, στο Linux.
Τα Windows είναι σαν ένα αυτοκίνητο που
πληρώνεις για να το αγοράσεις και ο κατασκευαστής αποφασίζει πώς θα λειτουργεί.
Τα Linux είναι σαν ένα αυτοκίνητο που σου δίνει περισσότερη ελευθερία, δεν
πληρώνεις για να το αποκτήσεις και μπορείς να το προσαρμόσεις στις ανάγκες σου.
Tα βασικά πλεονεκτήματα:
·
Είναι δωρεάν. Δεν χρειάζεται να αγοράσεις άδεια χρήσης.
·
Τρέχει
γρήγορα. Ακόμα και ένας παλιός υπολογιστής
μπορεί να γίνει ξανά γρήγορος.
·
Έχει
λιγότερους ιούς. Δεν σημαίνει ότι είναι
άτρωτο, αλλά οι κακόβουλες επιθέσεις είναι πολύ λιγότερο συχνές σε σχέση με τα
Windows.
·
Δεν σε γεμίζει
διαφημίσεις και περιττά προγράμματα. Το
σύστημα είναι πιο "καθαρό".
·
Έχεις τον
έλεγχο. Δεν εγκαθιστά ενημερώσεις ή αλλάζει
ρυθμίσεις χωρίς να το γνωρίζεις στον ίδιο βαθμό που συμβαίνει συχνά στα
Windows.
·
Είναι σταθερό. Μπορεί να λειτουργεί για πολύ καιρό χωρίς προβλήματα ή
επανεκκινήσεις.
Μια απλή αναλογία
Σκέψου δύο κινητά:
·
Το ένα σου λέει: «Θα κάνεις τα
πράγματα όπως τα αποφάσισα εγώ.»
·
Το άλλο σου λέει: «Εδώ είναι
όλα τα εργαλεία. Χρησιμοποίησέ τα όπως θέλεις.»
Τo Linux μοιάζει περισσότερο με τη
δεύτερη περίπτωση.
Τα μειονεκτήματα
Για κάποιον που:
·
παίζει πολλά παιχνίδια,
·
χρησιμοποιεί εξειδικευμένα
επαγγελματικά προγράμματα (π.χ. το Adobe Photoshop ή ορισμένες εκδόσεις του
Microsoft Office),
·
ή χρειάζεται συγκεκριμένα
προγράμματα που υπάρχουν μόνο στα Windows,
τα Windows μπορεί να είναι καλύτερη
επιλογή.
Ένα κατανοητό συμπέρασμα
Αν χρησιμοποιείς τον υπολογιστή για
ίντερνετ, ταινίες, μουσική, email, έγγραφα και γενική χρήση, τα Linux μπορούν
να κάνουν σχεδόν τα πάντα χωρίς κόστος, με μεγαλύτερη ασφάλεια και καλύτερη
απόδοση. Αν όμως εξαρτάσαι από συγκεκριμένα προγράμματα ή παιχνίδια που
λειτουργούν μόνο στα Windows, τότε τα Windows εξακολουθούν να έχουν
πλεονέκτημα.
Το Linux έχει πολλές και διαφορετικές
διανομές ώστε να ταιριάξουν σε κάθε ανάγκη. Ο πυρήνας (kernel) είναι η βάση,
ενώ οι διανομές είναι διαφορετικές "εκδόσεις" του ίδιου πράγματος.
Αναλογία 1: Τα αυτοκίνητα
Το Linux είναι ο κινητήρας. Οι διανομές
είναι διαφορετικές μάρκες αυτοκινήτων που χρησιμοποιούν τον ίδιο τύπο κινητήρα,
αλλά έχουν διαφορετική εμφάνιση, εξοπλισμό και φιλοσοφία.
Δηλαδή:
·
Όλες κάνουν την ίδια βασική
δουλειά.
·
Απλώς διαφέρουν στο πόσο
εύκολες είναι, στην εμφάνιση και στα εργαλεία που προσφέρουν.
Αναλογία 2: Το ίδιο φαγητό, διαφορετικοί μάγειρες
Το Linux είναι η συνταγή. Κάθε διανομή
είναι ένας διαφορετικός μάγειρας που φτιάχνει την ίδια συνταγή με τον δικό του
τρόπο.
Άλλος βάζει περισσότερα υλικά, άλλος
λιγότερα, αλλά η βάση είναι η ίδια.
Αναλογία 3: Το Android
Αν χρησιμοποιείτε Android κινητό:
Όπως όλα τα κινητά Android έχουν το ίδιο
λειτουργικό, αλλά άλλο είναι ένα Samsung, άλλο ένα Xiaomi και άλλο ένα Google
Pixel, έτσι και όλες οι διανομές Linux έχουν την ίδια βάση αλλά διαφορετική
εμφάνιση και διαφορετικά προγράμματα.
Γιατί υπάρχουν τόσες πολλές; διανομές;
Επειδή κάθε ομάδα ανθρώπων θέλει να
εξυπηρετεί διαφορετικές ανάγκες. Άλλες διανομές είναι για αρχάριους, άλλες για
προγραμματιστές, άλλες για παλιούς υπολογιστές και άλλες για όσους θέλουν να τα
ρυθμίζουν όλα μόνοι τους.
Παράδειγμα:
·
Linux Mint → εύκολο για όποιον
έρχεται από Windows.
·
Ubuntu → γενικής χρήσης, πολύ
δημοφιλές.
·
Arch Linux → για πιο έμπειρους
χρήστες.
·
Fedora Linux → σύγχρονες
τεχνολογίες και ανάπτυξη λογισμικού.
Η πιο σύντομη εξήγηση είναι μία πρόταση:
"Το Linux είναι το λειτουργικό. Οι
διανομές είναι διαφορετικοί τρόποι να σου το προσφέρει κάποιος, όπως υπάρχουν
πολλές μάρκες αυτοκινήτων ή πολλά κινητά Android που βασίζονται στην ίδια
τεχνολογία."
Πώς το δοκιμάζετε:
Τι θα κάνουμε
Θα δημιουργήσουμε ένα USB που περιέχει το
Linux. Από αυτό το USB ο υπολογιστής μπορεί να ξεκινήσει προσωρινά το Linux,
χωρίς να εγκατασταθεί και χωρίς να πειραχτούν τα Windows.
Τι θα χρειαστείτε
·
Ένα USB 8 GB ή μεγαλύτερο (θα
διαγραφούν όλα τα αρχεία του).
·
Σύνδεση στο Internet.
·
Περίπου 15-20 λεπτά.
Βήμα 1 - Κατεβάστε το Linux
Πήγαινε στην επίσημη ιστοσελίδα της
διανομής που θέλεις (π.χ. Ubuntu, Linux Mint κ.λπ.).
Πατήστε Download και
κατεβάστε το αρχείο που τελειώνει σε .iso.
Μην το ανοίξετε. Απλώς περιμένετε να
ολοκληρωθεί η λήψη.
Βήμα 2 - Φτιάξτε το USB
Κατεβάστε το πρόγραμμα Rufus:
https://rufus.ie/en
Ανοίξτε το.
1.
Βάλε το USB στον υπολογιστή.
2.
Στο Rufus επίλεξε το USB.
3.
Πάτησε Select
και διάλεξε το αρχείο ISO που κατέβασες.
4.
Πάτησε Start.
5.
Αν εμφανιστούν ερωτήσεις, άφησε
τις προεπιλεγμένες επιλογές.
6.
Περίμενε μέχρι να εμφανιστεί η
ένδειξη Ready.
Τώρα το USB είναι έτοιμο.
Βήμα 3 - Ξεκίνησε από το USB
Άφησε το USB συνδεδεμένο.
Κάνε επανεκκίνηση στον υπολογιστή.
Μόλις ανοίξει, πάτα επανειλημμένα το
πλήκτρο που εμφανίζει το Boot Menu (συνήθως F12, F11, Esc ή F8, ανάλογα με τον
κατασκευαστή).
Διάλεξε το USB.
Βήμα 4 - Δοκίμασε το Linux
Θα εμφανιστεί μια οθόνη με επιλογές.
Επίλεξε:
Try Linux ή Try without installing.
Το Linux θα ξεκινήσει από το USB.
Μπορείς να περιηγηθείς στο Internet, να
ανοίξεις προγράμματα και να το δοκιμάσεις σαν κανονικό λειτουργικό.
Δεν γίνεται καμία αλλαγή στα Windows.
Βήμα 5 - Επιστροφή στα Windows
Όταν τελειώσεις:
1.
Κλείσε το Linux.
2.
Βγάλε το USB.
3.
Άνοιξε ξανά τον υπολογιστή.
Θα ξεκινήσουν κανονικά τα Windows.
Μια ακόμα πιο απλή παρομοίωση
Σκέψου το USB σαν ένα DVD που περιέχει ένα
ολόκληρο λειτουργικό σύστημα. Ο υπολογιστής το φορτώνει στη μνήμη, το
χρησιμοποιείς όσο θέλεις και όταν τον κλείσεις είναι σαν να μην έγινε ποτέ
τίποτα.
Συνήθη προβλήματα
·
Δεν
εμφανίζεται το USB. Δοκίμασε άλλο USB ή άλλη
θύρα.
·
Ξεκινούν πάλι
τα Windows. Δεν επιλέχθηκε το USB από το Boot
Menu.
·
Μαύρη οθόνη. Δοκίμασε να ξαναγράψεις το USB ή να χρησιμοποιήσεις διαφορετική
θύρα USB.
Αν σου άρεσε και βλέπεις ότι σου κάνει
αφού το έτρεξες live, απλά αποθήκευσε σε ένα USB-stick τα προσωπικά σου αρχεία
από τα Wndows και προχώρησε στην εγκατάσταση του Linux. Η διαδικασία είναι
παραπάνω από απλή και σας οδηγεί βήμα προς βήμα.
Η σειρά που θα πρότεινα είναι:
🥇 Linux Mint (Cinnamon) — Η πρώτη μου επιλογή
Γιατί:
·
Πολύ οικείο περιβάλλον για
χρήστες Windows.
·
Εξαιρετικά σταθερό.
·
Μεγάλη κοινότητα και πολλοί
οδηγοί.
·
Έρχεται με τους περισσότερους
codecs και εργαλεία έτοιμα.
·
Εύκολη εγκατάσταση
drivers.
Ιδανικό για: 90% των χρηστών που θέλουν "βάζω και δουλεύω".
https://www.linuxmint.com/download.php
🥈 Zorin OS Core
Γιατί:
·
Πολύ όμορφο και μοντέρνο
περιβάλλον.
·
Θυμίζει αρκετά Windows 10/11.
·
Εύκολο για αρχάριους.
·
Έχει αρκετές ευκολίες
για μετάβαση από Windows.
Μειονεκτήματα:
·
Ορισμένες εμφανίσεις (layouts)
είναι διαθέσιμες μόνο στην πληρωμένη έκδοση Pro.
·
Λίγο πιο "βαρύ" από
το Mint.
https://zorin.com/os/download/
🥉 Ubuntu LTS
Γιατί:
·
Η πιο γνωστή διανομή.
·
Η περισσότερη τεκμηρίωση στο
Internet.
·
Υποστηρίζεται από
σχεδόν όλες τις εταιρείες λογισμικού.
Μειονέκτημα:
·
Το περιβάλλον GNOME διαφέρει
αρκετά από τα Windows και ίσως ξενίσει έναν αρχάριο.
https://ubuntu.com/download/desktop
Αν ο υπολογιστής είναι παλιός
·
Linux Mint
XFCE
·
Lubuntu
·
Xubuntu
Τρέχουν άνετα ακόμα και σε υπολογιστές
10–15 ετών.
Μετά, θα αναρωτιέστε γιατί τόσα χρόνια
υπομείνατε την σήψη των Windows.
Φυσικά, όπως το κάθε τι νέο, θα χρειαστεί μια μικρή καμπύλη εκμάθησης, Όμως,
μετά από λίγες ημέρες θα κάνετε τα πάντα μηχανικά.
Για όποιο τυχόν πρόβλημα ή απορία, μπορείτε να απευθυνθείτε στο: https://linux-user.gr
Υπόψιν, ότι το Linux στην Ελλάδα έχει από
τα μεγαλύτερα ποσοστά παγκοσμίως!